Boekenweek: mien modertaal

Vandaag 12 maart begint de Boekenweek en die duurt tot 23 maart. Feestelijk evenement voor lezers en schrijvers. Ik ben erg blij met het thema van dit jaar: je moerstaal. Hoewel ik de meeste boeken in het Nederlands schrijf, is mijn moedertaal het dialect van Weert in Limburg.
De eerste vier jaar van mijn leven heb ik alleen Weerts gehoord en gesproken. En nog altijd spreek ik het, al ben ik meer dan 50 jaar weg uit mijn geboortestad. Ik ben dankbaar voor mijn tweetaligheid die me bindt aan mijn familie, cultuur en geboortegrond. Al tientallen jaren ben ik lid van de Limburgse dialectvereniging Veldeke.

Ook in mijn moedertaal heb ik veel geschreven. Uiteenlopend werk, realiseerde ik me weer toen ik zojuist een aantal boeken uitstalde waaraan ik meewerkte. Verhalen en gedichten in bundels met Weertse en andere Limburgse bijdragen. 

Bijvoorbeeld 'Lèste wäörd', afscheidsteksten voor uitvaarten en 'D'r Her God versjteet óch plat' (Onze Lieve Heer verstaat ook plat). Maar ook mijn puberboek 'Droumers en drammers' (1999) en de monoloog 'Stillaeve' die ik in 2001/2002 tien maal speelde tijdens een theaterfestival in Limburgse zalen.
Grote pleitbezorgers voor schrijven in het dialect zijn Paul Weelen en Luiz Oliveira van uitgeverij TIC en dialectvereniging Veldeke, zeker ook de afdeling Weert. Zij stimuleerden mij om mezelf literair te blijven uiten in mijn moedertaal. Een kroon op mijn werk was in 2013 de Veldeke Literatuurprijs.
Ik vind het moeilijk te definiëren hoe anders ik schrijf in dialect en in Nederlands. Ooit zei ik in een interview spontaan: Nederlands schrijf ik met mijn verstand, dialect met mijn hart.
Daar schuilt wel een waarheid in, denk ik nog altijd.

Deze Boekenweek zijn in het hele land uiteenlopende activiteiten. Laten we bij moedertaal niet alleen denken aan Nederlands. Ons land is nog rijker door al die andere moedertalen. Voor mij betekent mijn tweetaligheid het beste van twee werelden, die niet zonder elkaar kunnen. 

Website Boekenweek 2025

Wageningse Makers

Hoe komen kunstenaars in Wageningen deze coronatijd door? Op creatief gebied, maar ook emotioneel en financieel hebben de maandenlange beperkingen grote invloed. De expositie Wageningse Makers laat dat zien in de ruim 40 kunstenaarsportretten op de ramen rondom het Stadhuis aan de Markt. Beeldend kunstenaars, schrijvers en dichters, muzikanten, fotografen en theatermakers. Ze geven een inkijk in hun veranderd en veranderend leven. 

Kunstenaar Robbert Kamphuis nam het initiatief voor de tentoonstelling en zorgde samen met fotograaf Hans Dijkstra voor de prachtige kunstenaarsportretten.

De QR-code op de foto's linkt naar de website Wageningse Makers waar elke kunstenaar vertelt wat deze tijd met hem of haar doet. Ook staat er meer informatie over het werk. 

Zelf dacht ik dit voorjaar, nadat ik week na week strepen in mijn agenda zette, dat ik ineens een schrijfretraite in de schoot geworpen kreeg. Daar had ik zo naar uitgezien. Dat pakte anders uit zoals ik toelicht op Wageningse Makers. Pas nu, in deze zomermaanden, kom ik weer echt aan schrijven toe. 

De gemeente Wageningen heeft dit project Wageningse Makers ondersteund. Het maakt deel uit van de Wageningse Cultuurzomer, een initiatief van Jasper Somsen die creatieve geesten bij elkaar heeft gebracht om ondanks corona cultuur te laten bruisen in de stad.

  

Foto's: Hans Dijkstra/Robbert Kamphuis

Dat heeft als prachtig neveneffect dat er deze zomer in Wageningen - dat doorgaans erg stil is wanneer de studenten weg zijn - veel meer dan andere zomers te doen is op cultureel gebied. Hopelijk blijft de Wageningse Cultuurzomer niet tot dit jaar beperkt. Het heeft in elk geval een creatieve kracht vrijgemaakt en gebundeld bij Wageningse makers.

De tentoonstelling Wageningse Makers is op het stadhuis te zien tot 1 oktober 2020.

Gedichtenworkshop Oneindig WAK

Zaterdag 8 februari bruist de binnenstad van Wageningen tijdens WAK, het jaarlijkse evenement waarbij de amateurkunst zich in al zijn facetten toont. Het thema dit jaar is Oneindig.
Rond dit thema houd ik 's middags een gedichtenworkshop. We verkennen het thema Oneindig en de deelnemers gaan ook poëtisch aan de slag met wat ze zien en horen tijdens optredens en presentaties.
De workshop is gratis, maar het aantal plaatsen is beperkt. Verstandig dus om vooraf aan te melden. Plaatsing gaat op volgorde van aanmelding.
Meer informatie in onderstaand bericht.


Gedichtenworkshop Oneindig


Om 13 uur begint de gedichtenworkshop rond het thema Oneindig WAK van schrijver Annie van Gansewinkel. Ongeveer een uur krijgen deelnemers oefeningen, opdrachten en enige theorie.
Daarna gaan ze de stad in om voorstellingen en presentaties naar keuze bij te wonen. Vervolgens keren ze terug om gedichten te schrijven en uit te werken.
Bij de afsluiting om 16.30 uur in de bblthk is er gelegenheid om enkele gedichten te laten horen.
Locatie: Binnenstadswinkel, Hoogstraat 60, Wageningen.
Deelname is gratis. Het aantal plaatsen is wel beperkt. Voorrang voor mensen die zich van tevoren aanmelden: info@annievangansewinkel.nl
Meer informatie: www.annievangansewinkel.nl

Website WAK met het volledige programma

Poseren

Je kunt als schrijver nog zoiets vreemds bedenken, de werkelijkheid is vaak bizarder. Vandaag raakten verbeelding en werkelijkheid elkaar wel heel frappant.
Bijna twintig jaar geleden schreef ik de tekst 'Stilleven'. Die gaat over Laura Vroemen, een vrouw van 64 die in een atelier als model gaat poseren voor een schildersgroep.
Enkele jaren later heb ik die tekst vertaald in mijn moedertaal, het Limburgs dialect van Weert, en bewerkt tot een monoloog. Die verscheen in 2002 in de bundel 'Alles theater'. Drie stukken daarvan werden uitgekozen voor een avondvullend theaterprogramma. Ook mijn 'Stillaeve'.
De organisatie, uitgeverij TIC, ging naarstig op zoek naar iemand die de 64-jarige Laura Vroemen kon spelen, mét het juiste dialect. Die zoektocht leverde niets op en toen kwam de onvermijdelijke vraag of ik dan zelf die rol wilde spelen.
Ik had vooral vertrouwen in de regisseur en die geloofde in het project, ondanks mijn beperkte toneelervaring. Een intensief repetitieproces volgde. Première in oktober 2002 in Maastricht en begin 2003 voorstellingen in 9 andere theaters door heel Limburg. Een spannend avontuur, zeker om een half uur alleen op toneel te staan.

Door Joke Peters

Vandaag dus, zoveel later - en inmiddels 64 jaar -, poseerde ik als portretmodel voor de schilder- en tekengroep in het atelier van beeldend kunstenaar Riekje Offerhaus in Wageningen. Ineens vielen fictie en werkelijkheid samen. Weliswaar waren er enkele belangrijke verschillen: mijn personage Laura Vroemen ging poseren als naaktmodel én ze was nogal verzuurd. Teleurgesteld was ze in het leven en ze durfde niet meer te geloven in de liefde.

Door Riekje Offerhaus

Ik kreeg te horen dat ik goed kan stilzitten, twee uur maar liefst, praten mocht gelukkig wel.
Het was een bijzondere, intense sfeer. Ieder was op eigen wijze aan het werk en toch was er verbondenheid. Op sommige momenten viel alleen het geluid van potloden en krijt te horen.

Door Joke Peters

De negen mensen werkten met uiteenlopende technieken zoals potlood, houtskool en verf. Ik besef terdege dat iedereen kijkt met zijn of haar eigen ogen en nog verraste het me hoe verschillend al die portretten zijn geworden. Toch, geflatteerd of niet, ik ben het allemaal.

Binnenkort ga ik mijn monoloog maar eens herlezen. Wie weet zijn daarvan de afgelopen twintig jaar nog meer verzinsels uitgekomen.
Met het poseren van vandaag is voor mijn gevoel de cirkel rond.
    

Mijn Nederlandstalige monoloog 'Stilleven' is te vinden via de site Theaterteksten van de Auteursbond. Daar is ook een fragment te lezen.

Toneel en ik 

'Stillaeve' in bundel 'Alles theater' 

Gedichtendag 2018 - theater

Ik houd van theater. De verbeelding, het grote gebaar, overdrijving. Zo anders dan ik zelf meestal ben. Daarom juist.
Ik speelde toneel - een monoloog zelfs ooit - met plezier en met schroom. Ongeveer 15 jaar geleden stopte ik omdat ik besefte dat schríjven voor toneel me beter lag. Ik vond namelijk al gauw dat ik overdreef en tijdens het spelen zag ik mezelf vaak staan in het melodrama van een gespeeld leven.
Sindsdien ben ik veranderd. Zou het me nu anders, beter afgaan? Vooralsnog heb ik geen aspiraties het te onderzoeken.

Vandaag 25 januari begint met Gedichtendag de Poëzieweek, met uiteenlopende activiteiten in Nederland en Vlaanderen. Het thema dit jaar is Theater, onder het motto: Uitstromend in het pluche van de zaal.
Ik realiseer me dat ik niet veel gedichten heb geschreven over theater. Onbewust om de genres theater en poëzie gescheiden te houden? Ik verwerk toch ook poëzie in mijn proza? In verschillende jeugdboeken heb ik gedichten verwerkt.
Afijn, hieronder twee van mijn gedichten over theater.

Op deze Gedichtendag verspreid ik nog meer gedichten via twitter.
Ook mijn Schrijversharten-collega's Martijn Adelmund en Laurens van der Zee doen dat op twitter, met #Schrijversharten zoals we dat vorig jaar ook deden tijdens Gedichtendag.
Schrijversharten op Gedichtendag 2017

als we onze maskers afzetten

zit er dan wel

een gezicht onder?

-----------------------------------------------------

je maakt theater

van je leven

een glansrol

in de coulissen

thuis rest slechts

een decorstuk

van bordkarton

dat papperig raakt

door je tranen.

Website Poëzieweek 

Taboes

Begin maart zijn we met Schrijversharten te zien in een theaterproductie van het Wagenings Werktheater. In vier voorstellingen leveren wij via een groot scherm op poëtische - en soms heel prozaïsche wijze - commentaar op wat er op het toneel te zien en te horen is.

In Schrijversharten werk ik samen met Laurens van der Zee en Martijn Adelmund. Met veel plezier hebben we ons licht laten schijnen op de taboes in het stuk en onze eigen taboes. Onze bijdrage heeft het karakter van de klassieke rei, maar heeft soms ook een vleug 'grumpy' oude mannen uit de Muppet Show.

Half januari vonden de filmopnamen plaats onder leiding van Cor Meurs en Edwin Luijks van het Wagenings Werktheater.

Ik ben heel benieuwd hoe onze bijdragen straks samenvallen met die van de spelers in het theaterstuk. Trouwens, soms gaan ze er dwars doorheen. En omgekeerd ook waarschijnlijk.
 

Informatie over programma en makers

Over gekte, dood, liefde en andere zaken

waar we liever niet over praten

In een eigen toneelbewerking met zang, dans, dichtkunst en film-art brengt het Wagenings Werktheater de aangrijpende ervaring van een bedrogen weduwe die niet kan rouwen en haar verhaal komt halen. Confronterend maar vol humor gebracht in een drieluik over jagen, gekte, dood, liefde en een teruggebrachte schoen.

Wagenings Werktheater in samenwerking met

dansschool Bransz, Schrijversharten en zangeres Lieke van ’t Veer

Speeldata: do 2 en vr 3 maart - aanvang 20.00 & zo 5 maart - aanvang 15.00 en 20.00

Theater De Wilde Wereld, Burgtstraat 1 in Wageningen

Reserveren 0318 519655 of via wageningswerktheater@gmail.com, entreeprijs 10 euro

Het Wagenings Werktheater is een groep enthousiaste theatermakers die elk jaar een nieuwe productie maken volgens het werktheater-principe, met een regisseur als coach die in deze productie ook zelf meespeelt. Het toneelgezelschap schrijft eigen toneelvoorstellingen en stelt met elke productie een maatschappelijk thema aan de kaak. Deze keer is dat dus het thema 'Taboes'.

Meer informatie: facebook Wagenings Werktheater

Oerol - het was weer een feest

De entreebandjes zijn losgeknipt van mijn pols en ik kijk met zoete weemoed terug. Het was weer een feest, Oerol.
Ondanks mijn tijdelijke handicap (blog: In een oogzwenk) kon ik er gelukkig toch heen. De tandem, nadrukkelijk afgebeeld op het entreebandje, bleek deze keer voor mij het ideale vervoermiddel. Waar zou je zijn zonder fiets op Oerol, op Terschelling?

Ik ben de tel kwijt geraakt van mijn Oerolbezoeken. Negen keer toch zeker wel. Dat is nog niets vergeleken bij de vaste bezoekers die geen of nauwelijks Oerols hebben overgeslagen in de 35 jaar van zijn bestaan.
De editie 2016 gaat voor mij in de boeken als een van de meest geslaagde. Het prachtige weer terwijl het binnenland werd geteisterd door hoosbuien, maar op Terschelling was het relatief warm en regende het weinig.
Deze keer heb ik maar zes voorstellingen gezien, maar ik vond de meeste goed tot geweldig. De voorstellingen en installaties van de Expeditie spraken me ook zeer aan.

'Instant happiness' - Cello8ctet Amsterdam/Via Berlin

Aan een toplijstje begin ik niet, maar enkele hoogtepunten noem ik toch.
De Wand van Ulrique Quade Company, een intense monoloog van Harriet Stroet.
Windstilleven van Collectief Walden over tijd, waarin natuurwetenschap, filosofie en persoonlijke reflectie op je levenspad prachtig samenkwamen.

Waterlanders

In Instant Happiness van Cello8ctet Amsterdam/Via Berlin verlieten de cellisten dapper hun comfortzone. Ze acteerden, doorkruisten het terrein en wentelden zich in de modder.
Het waren allemaal ook mooie voorbeelden van optimaal gebruik van en samenspel met het landschap.

Bij de Expeditie was er natuurlijk het eerbetoon aan de grutto van de Waterlanders uit Wageningen. De Passage met uitkijkplekken over land en wad. Drie streken van Marc van Vliet was een blikvanger in de Waddenzee en liet voetgangers eb en

 De Passage

vloed nog sterker ervaren.

Marc van Vliet

Er was de pianiste Tomoko Mukaiyama van wie de vleugel in een royale duinpan stond. Daaromheen verzamelden zich een aantal keren per dag honderden mensen. Alleen al het toneelbeeld was prachtig. Het ontroerde me zelfs. Die vleugel, de vrouw en daarboven een meterslange sluier die boven de duinpan zweefde. De muziek in die duinpan en al die mensen van goede wil waar het kwaad van de wereld ver weg leek.

Lachrymae

   SLeM

In het prachtige bos bij Formerum was er Lachrymae van Artmusic, een korte wandeling die leidde naar bomen met tranen van barnsteen.
En SLeM had ook deze keer met Windwerk een bijzonder project waarin jonge aanplant van helmgras een belangrijke rol speelde. Komt het door mijn herinnering aan het gedicht 'Jonge sla' van Rutger Kopland dat het iets aandoenlijks had?




Als Vriend van Oerol kreeg ik gelegenheid om een soort repetitie bij te wonen van dansgezelschap LeineRoebana en het Stolz Quartet. Zij bereiden zich voor op Oerol 2017. Nu waren alleen de musici er en zij waren onder meer aan het uitproberen hoe de transparante tent werkt voor hun muziek.

Stolz Quartet/LeineRoebana

Bijzondere akoestiek en bijna op de huid, musici en publiek samen in die 'bubbel'. Straks met de dansers erbij, het wordt vast geweldig.
Het zou bijna reden zijn om alvast te boeken voor Oerol 2017.   

Website Oerol (met foto's, o.m. van vleugelconcert in duinpan) 

Blog: terugblik Oerol 2014 



 

Koloniekak

Leven in een gevangenisdorp, leven in Veenhuizen. Het boek Koloniekak van Mariët Meester geeft een boeiend beeld van hoe het was om in de twintigste eeuw op deze bijzondere plek te wonen en te werken. De bewoners werden smalend 'koloniekak' genoemd, maar vermoedelijk is het een geuzennaam geworden.
Al lang intrigeert dit bijzondere Drentse dorp me en ik kwam er meermalen. Mariët Meester schreef ook enkele romans die zich er afspelen.
In 2012 verscheen Koloniekak op basis van gesprekken die ze voerde met mensen die de twintigste eeuw en zijn veranderingen meemaakten.
Grootste verandering was misschien wel de openstelling in 1983. Voortaan mochten er ook mensen wonen die niet voor de gevangenissen werkten. Tot die tijd kon je als buitenstaander de vraag krijgen wat je te zoeken had in het dorp.

Mariët Meester groeide er op en bleef een bijzondere band houden met Veenhuizen. Sinds 2011 beheert zij de pastorie die tijdelijk een schrijvershuis is. Ze schreef er zelf langere tijd en dat leverde naast Koloniekak ook de roman Hollands Siberië (2014) op.
Als buitenstaander kun je je nauwelijks voorstellen hoe het is om in dit buitengewone dorp te wonen, en zeker toen het nog zo gesloten was. Allemaal dezelfde werkgever, een strikt hiërarchische indeling die benadrukt werd door woningtype en privileges. Gedetineerden kwamen bij inwoners als tuinman, en in vroegere tijden als tonnenman of waterman.

Van Koloniekak heeft regisseur Jos Spijkers een toneelbewerking gemaakt die theater 't Zwerk sinds de première op 5 maart al enkele keren met succes heeft opgevoerd. De kaartverkoop loopt hard en extra voorstellingen in 2017 worden al gepland.
Vrijdag zag ik in het voormalige koetshuis Coco Maria in Veenhuizen de theaterversie van Koloniekak. Knap hoe Spijkers een levendig stuk heeft gemaakt dat in mijn ogen toch recht doet aan de verhalen van de 
ooggetuigen uit het boek. De spelers spelen per scène weer een andere rol en die wisselingen gaan soepel. Zij zijn in staat mij elke keer weer te laten geloven in de nieuwe persoon. Eenvoudige requisieten, muziek en geluiden versterken dat effect.
De acteurs spelen tussen het publiek door en daardoor krijgt het stuk nog meer intensiteit.
Hoe anders Veenhuizen ook is, het stuk laat ook de universele menselijke thema's zien zoals liefde, jaloezie, dood en verlies en het dunne lijntje tussen goed en kwaad. 

http://www.koloniekak.nl/ 
https://www.facebook.com/koloniekakveenhuizen/ 
http://www.marietmeester.nl/