Gruuëts op mien modertaal

Ich bin gruuëts op mien modertaal. Ik ben trots op mijn moedertaal.
De taal, - het dialect van mijn geboortestad Weert in Limburg -, die mijn ouders me met de paplepel hebben ingegeven. Daar ben ik ze nog altijd dankbaar voor. Mijn moedertaal is belangrijk in mijn leven en werk. Ik schrijf zowel in het Nederlands als in het Weerts.

Vandaag 21 februari is de Internationale Dag van de Moedertaal. Unesco wil met deze dag  de taalkundige en culturele diversiteit onder de aandacht brengen en het belang van meertaligheid.

Ouders en leerkrachten dachten vroeger – en nog steeds soms, helaas – dat onderwijsresultaten eronder lijden als een kind naast het Nederlands ook de moedertaal (bijvoorbeeld een dialect of de thuistaal van migranten) spreekt.
Uit onderzoeken is echter al jaren duidelijk dat het beheersen van de moedertaal naast het Nederlands een verrijking is voor het taalgevoel. De meeste kleine kinderen kunnen moeiteloos schakelen.
Jammer genoeg loopt het aantal dialectsprekende kinderen vanaf de peuterspeelzaal terug. Taalonderzoeker en hoogleraar Leonie Cornips is een warm pleitbezorger voor het stimuleren van tweetaligheid bij jonge kinderen.

Vorig jaar schreef ik bij het verschijnen van Platbook 25 met mijn tekst ‘’t Zuide uut’: je kunt het meisje wel uit het zuiden halen, maar het zuiden niet uit het meisje. Limburg waar ik al 50 jaar niet meer woon, maar waarvan ik de wortels en de taal koester.
Taal is al mijn hele leven de rode draad in mijn werk. Ik ben me zeer bewust van de kracht van de moedertaal die verbindend werkt en de rijkdom van culturen onderstreept. Vanuit zo'n zelfbewustzijn kun je je juist openstellen voor andere culturen en die van anderen net zo waardevol vinden.

Daarom prijs ik me gelukkig dat ik de eerste vier jaar van mijn leven alleen mijn moedertaal hoorde en sprak. En nog altijd spreek ik het zodra het kan.
Verwevenheid met je wortels en een goede hechting zijn van onschatbare waarde. 

Website Huis voor de Kunsten Limburg over Moedertaaldag

Website Veldeke Wieërt

Website Veldeke Limburg

Platbook 25 - Oet 't zuje

Zojuist verschenen: Platbook 25, een bundel met verhalen en gedichten in de uiteenlopende dialecten die Limburg rijk is.
Het 25e Platbook, een respectabel aantal voor een serie, maar jammer dat dit wel het laatste is. Aan het aanbod van mooi werk in dialect ligt het niet. Integendeel, er waren liefst 160 inzendingen terwijl er maar voor 60 plaats was in deze toch al dikkere uitgave. Kwestie van financiën.

Oet 't zuje (Uit het zuiden) is de titel en een aantal schrijvers nam dat ook als thema voor hun bijdrage. Maar er komen ook heel andere onderwerpen aan bod. Ook deze keer is er werk van bekende Limburgse schrijvers als Colla Bemelmans, Ed Gubbels, Wim Heijmans, Marleen Schmitz, Annie Schreuders-Derks en Har Sniekers.
Maar gelukkig is er ook veel nieuw talent en die aanwas houdt de geschreven taal levend.
Zelf heb ik aan een aantal eerdere Platbook's meegewerkt. Van Platbook 7 Springlaevendj (verhalen en gedichten voor kinderen) was ik de samensteller.

Voor dit laatste Platbook schreef ik in mijn moedertaal, het Weerts, de tekst: 't Zuide uut. Samengevat: je kunt het meisje wel uit het zuiden halen, maar het zuiden niet uit het meisje. Limburg waar ik al 50 jaar niet meer woon, maar waarvan ik de wortels en de taal koester.
De slotzin: 'In of uut 't zuide, met eder woeërd in 't plat det ich kal of schrief richt ich mien thoes in.'

Alle 25 delen van Platbooks zijn nog verkrijgbaar in de betere boekwinkels in Limburg en via de webshop van uitgeverij TIC.

Website Veldeke Limburg over laatste Platbook

Met veurlaeze begintj 't

Met veurlaeze begintj 't - met voorlezen begint het. Aandacht voor de taal, liefde voor de taal, zin om zelf te leren lezen. En daarbij is het ook nog eens goed voor de persoonlijke ontwikkeling.
Allemaal rationele argumenten. Maar voorlezen en voorgelezen worden is vooral fijn!
De meeste voorleesboeken zijn in het Nederlands, maar gelukkig verschijnt er nu een voorleesboek in verschillende Limburgse moedertalen, zoals in het Weerts, mijn eigen moedertaal. Het heet 'Verhäölkes in ós Limburgs plat'.
Uit onderzoeken is al jaren duidelijk dat het beheersen van de moedertaal naast het Nederlands een verrijking is voor het taalgevoel. De meeste kleine kinderen kunnen moeiteloos schakelen. Jammer genoeg loopt het aantal dialectsprekende kinderen vanaf de peuterspeelzaal terug. Taalonderzoeker en hoogleraar Leonie Cornips is een warm pleitbezorger voor het stimuleren van tweetaligheid bij jonge kinderen.

'Verhäölkes in ós Limburgs plat' reikt materiaal aan om kinderen in het dialect voor te lezen. In dit boek hebben Limburgse schrijvers in hun eigen dialect een verhaal voor jonge kinderen geschreven. Het is kleurrijk geïllustreerd.
Ik schreef in het Weerts 'Lekker nao d'n Iêzere Mân'.
In de verhalen zijn ook veel andere dialecten uit Limburg vertegenwoordigd. 

Een aantal Veldeke dialectkringen heeft een eigen uitgave waarin alle verhalen in het eigen dialect vertaald zijn. Zo is er een verhalenbundel van de kring Weert, Roermond, Echt, Valkenburg, Venray en Sittard.

Meer informatie op de speciale facebookpagina van het voorleesboek

 

 

 

Festival Sjiek

Festival Sjiek beleeft zondag 27 januari zijn tweede editie. ECI Cultuurfabriek in Roermond zal dan gevuld zijn met muziek, theater, film en literatuur. In het Nederlands maar ook in de vele dialecten die Limburg rijk is.
Zelf treed ik 's middags op in de grote filmzaal tijdens het programma voor kinderen met onder meer jeugdboekenschrijvers Jacques Vriens en Tim Gladdines. Ik lees voor uit mijn boeken in het Nederlands maar ook teksten in mijn moedertaal, het Weerts.

's Ochtends zijn er uiteenlopende workshops. Ook wordt die dag de Sjiek Literatuurprijs 2019 uitgereikt, dit jaar voor een boek in het Limburgs.
De toegang tot Festival Sjiek is gratis.

Meer informatie: Website Festival Sjiek 

 

Nogmaals: Veldeke Literatuurprijs 2013

Tweemaal feest. Op 17 november was het feest in Thorn: ik ontving de Veldeke Literatuurpries 2013. Uit handen van député Noël Lebens van Cultuur kreeg ik een mooi geldbedrag. Ook mocht ik alvast het wasmodel vasthouden waarmee kunstenares Jenny Roost uiteindelijk de trofee zou maken.

Eergisteren was het dan zover en kreeg ik het bronzen kunstwerk overhandigd. Dat gebeurde tijdens een Veldeke-bijeenkomst in de volle Ridderzaal van Kasteel Doenrade. Zo werd voor mij de prijsuitreiking in twee etappes dubbel feest.

Diezelfde avond presenteerde Veldeke ook twee boeken. Het Veldeke Jaarboek 2013 met o.m. verslagen van onderzoek naar Limburgse dialecten, maar ook literaire teksten en royaal aandacht voor schrijver Colla Bemelmans. Het andere boek is Lèste Wäörd. Tekste in 't Limburgs bie begrafenis en crematie, dat zijn weg zeker zal vinden bij afscheidsrituelen.

Het was fijn om tijdens de Veldekebijeenkomst zoveel bekenden te zien, al dan niet lid van Veldeke, en zoals altijd was het er weer Limburgs goed van vlaaien en drinken.
Mijn dankwoord gold Veldeke, mijn hechte familie en - in dankbare gedachtenis - 'pap en mam, di-j mich 't dialect, 't Wieërts, met de paplieëpel hebbe ingegaeve.'
Onnodig te zeggen hoe blij ik ben met de Veldekeprijs, zeker ook met het kunstwerk van Jenny Roost. Arno Gubbels, voorzitter van Veldeke Literair karakteriseerde haar werk met de woorden: symboliek en eenvoud.

Haar bronzen werk straalt dat ook uit.

Jenny Roost - Veldeke Trofee   - Foto: Hans Simons

In de basis geeft beweging de V uit het logo van Veldeke weer. De letters VELDEKE komen prominent uit, evenals aan de rechterkant typisch Limburgse lettercombinaties: sj-, ao, en -ke, waar Lei Heijenrath me op wees.

Onderaan dartelen en tuimelen de andere letters van het alfabet. Samen vormen die 26 letters immers het instrumentarium van de schrijver.

Tussen de letters dansen woorden uit uiteenlopende dialecten, zoals kollebloom, brônke, pesjoenkele en vreigele. Zelf mocht ik een Weerts woord aandragen. Maar vraag een schrijver niet ter plekke een mooi woord te noemen, dus gelukkig fluisterde iemand van mijn familie in: snuffeltèr. Vlinder in het Weerts, hij pronkt nu ook in het bronsgroen.

Een prachtig aandenken aan het winnen van de Veldeke Literatuurprijs waar ik heel gruëts op ben.

Website Jenny Roost
WebsiteVeldeke Limburg
Eerder blog over Veldeke Literatuurprijs 2013

Veldeke Literatuurprijs 2013 (2)

Nog steeds geniet ik na van de Veldeke Literatuurpries 2013 die ik een week geleden won. Bijna elke dag word ik er ook weer aan herinnerd door felicitaties van bekenden en onbekenden, in Limburg en daarbuiten. Er is heel wat aandacht geweest, niet alleen in de Limburgse media, maar ook De Gelderlander plaatste een bericht.

Vandaag heb ik een interview gegeven voor de nieuwsbrief van Veldeke die in december verschijnt.
Het kunstwerk van Jenny Roost dat ook bij de prijs hoort, heb ik nog niet echt in bezit. Het moet namelijk nog in brons gegoten worden. Tijdens de prijsuitreiking mocht ik van Veldeke-voorzitter Lei Pennings het wasmodel even vasthouden. In februari krijg ik het werk overhandigd tijdens een dialectbijeenkomst.
Mijn verhaal 'Aoje kraom', dat zich afspeelt in een pandhuis, staat inmiddels te lezen op de Veldeke website.
Voor wie Limburgs lezen kan.

In de Midden-Limburgse editie van De Limburger verscheen vorige week een interview met mij en 'Tieske' besteedde zaterdag in zijn column ook nog aandacht aan de prijs. Het is inderdaad bijzonder dat er deze keer twee genomineerden uit Weert waren, Frans Adriaens was immers ook uitverkoren met zijn gedichten 'Sokkerkuuerkes'.
En toeval of niet, De Limburger had zaterdag ook een groot en informatief achtergrondverhaal over 'Het pandhuis, de laatste reddingsboei'.

De laatste dialectsprekers

Vorige week heb ik geboeid zitten kijken naar NTR Academie met Wim Daniëls, collega-schrijver en taalkundige, bekend van radio en tv. Hij sprak met veel liefde over zijn dialect (van Aarle-Rixtel) dat hij graag spreekt. Maar hij gaf het spreken van dialect nog maar een jaar of 40.
Als ik inderdaad 98 mag worden, zoals ik nu hoop, ben ik dan misschien de laatste dialectspreker? Of Wim, want hij is ook van 1954.
Met een bezoek aan zijn vroegere lagere school wilde hij laten zien dat het spreken van dialect in 50 jaar tijd al zowat is verdwenen. De kinderen uit groep 7/8 spraken inderdaad nauwelijks meer dialect en ook de passieve woordenschat van dagelijkse dialectwoorden ontbrak.
Grappig trouwens dat bij het Aarle-Rixtelse woord voor vergiet ('deurslag') ineens ook weer het oude Weerter woord bovenkwam: doeërslaag. De generatie na mij kent het vast niet meer. 
Een teleurstellende constatering voor Wim Daniëls na zijn veldonderzoek, die zei dat hij van taal is gaan houden (en er zijn vak van maakte) juist door zijn klankrijke dialect. Zo heeft het Aarle-Rixtels 100 klanken en het Algemeen Nederlands slechts 42.
Ook Limburgse dialecten hebben een grote klankrijkdom, voeg ik er trots aan toe, met dubbelklanken en zelfs eigenschappen van toontalen zoals het Chinees.
Ik hou ook van taal en talen en ze lopen als een rode draad door mijn leven. Ik herinner me dat ik me al jong (nog voor mijn emigratie uit Weert op mijn zeventiende) bewust was van de rijkdom van mijn Weerts dialect. Het fascineerde me dat mijn moedertaal zoveel woorden heeft die totaal afwijken van het Nederlands. Soms zijn ze nog wel te herleiden tot Frans of Duits.

Wim Daniëls noemde in zijn betoog een aantal oorzaken voor het verdwijnen van het dialect. De grenzen tussen dorpen en regio's zijn weg, mensen zijn mobieler geworden. Het dialect verliest zijn functie zodra je praat met iemand die het dialect niet beheerst. In het verleden werd het geassocieerd met een lage status met bijbehorende taalachterstand. Dat is wel door onderzoeken ontzenuwd, maar het misverstand is hardnekkig.
Dat het dialect op den duur verdwijnt, noemde hij jammer, maar onontkoombaar. Hij blijft het spreken, want het is zijn moedertaal en hij geniet ervan.
Dat geldt voor mij ook. Toch vraag ik me af of de situatie in Oost-Brabant, de geboorteregio van Daniëls niet wezenlijk anders is dan in veel regio's in Limburg.
Toen dialectvereniging Veldeke Weert eind juni het nieuwe Woordenboek 'Zoeë kalle vae' ten doop hield, waren daar veel kopers, en ook jongeren. Enkelen vertelden me dat ze in het dialect whatsappen en mailen met hun vrienden en ik had al vaker gehoord dat de jeugd dus zelfs dialect schrijft.
Zelf merk ik ook dat bij uiteenlopende bijeenkomsten dialect wordt gesproken, als dat tenminste door iedereen begrepen kan worden. Misschien zijn de Limburgers minder mobiel, is er minder import en zijn de grenzen tussen de verschillende dialecten sterker (5 km verderop kunnen er immers aanmerkelijke verschillen zijn). Daardoor zijn mensen zich meer bewust van hun eigen taal. Ook is er wellicht een grotere traditie in geschreven dialect.
Er valt nog heel wat te onderzoeken op het gebied van dialect. Ik weet ook wel dat een taal niet behouden blijft door theoretische onderbouwing. Maar het vergroot misschien wel het besef dat onze moedertaal te kostbaar is om haar gemakzuchtig en achteloos verloren te laten gaan.
Wikipedia over het Limburgs

NTR Academie - Uitzending met Wim Daniëls over dialect

Genominieërdj

Hendrik van Veldeke,
 stamvader van het Limburgs

Ich bin genominieërdj vör de Veldeke Literatuurpriês 2010 en dao bin ich gruuëts op./Ik ben genomineerd voor de Veldeke Literatuurprijs 2010 en daar ben ik trots op.
Zojuist zijn de drie nominaties bekend gemaakt. We zijn alledrie bekenden in de wereld van de Limburgse dialectliteratuur. Ed Gubbels won de prijs eerder en Luc de Rooy is nu voor de vierde achtereenvolgende keer genomineerd. Zelf was ik genomineerd in 2005 en 2006.
Mijn inzending dit jaar is een kort verhaal met de titel: De peddemoeëk op 't wit paerd. Geschreven in mijn moedertaal, het Weerts.
De prijsuitreiking is op 14 november in mijn thuisstad Weert.
O ja, peddemoeëk is het oer-Weerts voor: kikker.
http://www.veldeke.net/home.htm